Soalan
Assalamualaikum Mufti Sahib yang dihormati,
Beberapa hari yang lalu, dalam satu perhimpunan tempatan Tabligh, seorang penceramah menyebut sesuatu dalam Bayannya yang ingin saya kemukakan. Beliau berkata:
'Maksud saya, satu-satunya sebab kesempurnaan Iman (keimanan) ialah kerja Dakwah (mengajak kepada Allah). Selain daripada ini, tiada amalan lain yang boleh menyempurnakan Iman. Tiada apa-apa bentuk ibadah yang menyempurnakan Iman.'
Beliau kemudian berkata:
'Saya nyatakan secara terbuka bahawa tiada dalil bagi kesempurnaan Iman selain Dakwah. Demi sumpah Allah - tiada cara lain untuk menyempurnakan Iman: bukan Tahajjud, bukan Tilawah (bacaan Al-Quran), bukan Dzikir (ingatan kepada Allah), bukan puasa, bukan solat, bukan Haji - tiada apa-apa sekali.'
Saya kemukakan ini dengan penuh kejelasan dan bertanya: Adakah betul untuk berkata sedemikian? Mohon keluarkan fatwa.
Jawapan - Muka Surat 1
Dengan nama Allah, Yang Maha Pemurah, Yang Maha Mengasihani
Jawapan dengan pertolongan Yang Maha Memberi Kejayaan
Soalan yang disebutkan merujuk kepada satu kenyataan yang dibuat oleh seorang penceramah yang dihormati dalam satu perhimpunan Tablighi, di mana dinyatakan bahawa satu-satunya sebab kesempurnaan iman (Iman) ialah Dakwah dan Tabligh (mengajak orang lain kepada Islam), dan tiada amalan lain yang menyempurnakan iman, sama ada ibadah sunat atau selainnya.
Kenyataan ini jelas salah, bukan sahaja bertentangan dengan Al-Quran dan Hadis tetapi juga satu penyelewengan yang ketara.
Adalah sama sekali tidak tepat untuk berkata bahawa satu-satunya cara untuk menyempurnakan Iman ialah Dakwah dan tiada amalan lain yang mempunyai sebarang peranan dalam kesempurnaannya. Terdapat banyak ayat yang jelas dalam Al-Quran dan Hadis yang menunjukkan bahawa amalan soleh seperti solat, puasa, zakat, dan sebagainya, adalah komponen penting bagi Iman yang sempurna dan diterima.
Untuk mengetepikan kesemua ini dan mengasingkan Dakwah sebagai satu-satunya faktor adalah satu kesilapan besar.
Rasulullah ﷺ bersabda:
"Sesiapa yang memiliki tiga perkara berikut akan merasai kemanisan Iman: bahawa Allah dan Rasul-Nya lebih dikasihi olehnya berbanding segala sesuatu yang lain; bahawa dia mengasihi seseorang semata-mata kerana Allah; dan bahawa dia benci untuk kembali kepada kekufuran sebagaimana dia benci untuk dicampakkan ke dalam api."
— [Bukhari & Muslim]
Hadis ini menunjukkan bahawa kasih kepada Allah dan Rasul-Nya, kasih sesama mukmin, dan kebencian terhadap kekufuran adalah antara tanda-tanda Iman yang sebenar. Ini melibatkan keadaan dalaman dan amalan yang melangkaui Dakwah semata-mata.
Selain itu, banyak Hadis dengan jelas menyebut bahawa kesempurnaan Iman termasuk menjauhi dosa, bersikap jujur dalam urusan, dan takut kepada Allah dalam semua keadaan. Al-Quran menyatakan:
"Sesungguhnya orang-orang yang beriman hanyalah mereka yang beriman kepada Allah dan Rasul-Nya, kemudian mereka tidak ragu-ragu dan mereka berjihad dengan harta dan jiwa mereka pada jalan Allah. Mereka itulah orang-orang yang benar."
— [Al-Hujurat: 15]
Dalam satu Hadis yang lain, Rasulullah ﷺ bersabda:
"Tidak sempurna Iman seseorang daripada kamu sehingga dia mengasihi untuk saudaranya apa yang dia kasihi untuk dirinya sendiri."
— [Bukhari & Muslim]
Dalam huraian Hadis ini di dalam Mirqat al-Mafatih, dijelaskan bahawa ungkapan "Iman yang sempurna" merujuk kepada penyempurnaan akhlak, ibadah, dan urusan seseorang. Para ulama daripada empat mazhab bersepakat bahawa Iman merangkumi amalan anggota badan serta kepercayaan hati dan ucapan lisan.
Kesimpulannya: Untuk berkata bahawa Dakwah adalah satu-satunya sebab kesempurnaan Iman dan tiada amalan lain seperti solat, puasa, dzikir, dan sebagainya, memainkan peranan dalam menyempurnakan Iman adalah satu kenyataan yang salah dan berbahaya. Iman disempurnakan melalui gabungan kepercayaan, ucapan, dan amalan soleh, termasuk tetapi tidak terhad kepada Dakwah.
— Dan Allah lebih mengetahui.
Jawapan - Muka Surat 2
Ayat yang dipetik oleh individu tersebut:
Sesungguhnya, mereka yang berkata, 'Tuhan kami ialah Allah' dan kemudian tetap teguh...
Ini merujuk kepada semua aspek Islam dan perintah-perintahnya, bukan Dakwah sahaja. Konteks ayat ini, serta banyak ayat dan hadis lain, mengesahkan bahawa keteguhan merangkumi mematuhi semua perintah Allah, bukan hanya perbuatan mengajak orang lain (Dakwah). Oleh itu, untuk mentafsirkan ayat ini secara eksklusif sebagai merujuk kepada Dakwah adalah tidak tepat.
Dakwaan bahawa Dakwah adalah satu-satunya sebab kesempurnaan Iman juga tidak berasas kerana ramai ulama telah menulis bahawa terdapat pelbagai amalan (termasuk solat, puasa, zakat, dan sebagainya) yang menyempurnakan keimanan seseorang. Untuk mengasingkan Dakwah dan berkata ia sahaja menyempurnakan iman adalah satu bidaah dan penyelewengan agama.
Terdapat pelbagai jenis kewajipan dalam Islam - sesetengahnya wajib ke atas setiap individu (fardu ain), seperti solat dan puasa, dan sesetengahnya bersifat kolektif (fardu kifayah), seperti beberapa bentuk Dakwah. Berkata bahawa Dakwah adalah satu-satunya kewajipan dan segala yang lain tidak mempunyai sebarang peranan adalah percanggahan yang nyata dengan Al-Quran dan Sunnah.
Allah berfirman:
Wahai orang-orang yang beriman! Selamatkanlah diri kamu dan keluarga kamu daripada api neraka yang bahan bakarnya ialah manusia dan batu...
— [At-Tahrim: 6]
Ayat ini menjelaskan bahawa tanggungjawab juga terletak dalam kalangan keluarga dan orang terdekat, bukan hanya Dakwah secara awam. Rasulullah ﷺ bersabda:
Setiap seorang daripada kamu adalah pengembala dan bertanggungjawab ke atas gembalaannya...
— [Sahih Bukhari & Muslim]
Ini membuktikan bahawa seseorang bertanggungjawab untuk membimbing dan membetulkan mereka yang berada di bawah tanggungjawabnya - dan ini juga merupakan satu bentuk Dakwah.
Manakala bagi ayat:
Kamu adalah umat terbaik yang dilahirkan untuk manusia..."
Ia merujuk kepada kebaikan kolektif, bukan bahawa setiap individu mesti melibatkan diri dalam Dakwah luaran kepada orang asing. Kewajipan Dakwah awam luaran (seperti yang dilakukan oleh Jemaah Tabligh) adalah bersifat kolektif, bukan peribadi untuk setiap orang, dan berdasarkan keupayaan dan kepakaran individu.
Hanya seorang ulama yang layak dan berilmu boleh dilantik untuk Dakwah awam yang terperinci; yang lain hendaklah membataskan diri kepada apa yang mereka ketahui dan mampu lakukan dengan betul. Menyalahtafsirkan Islam dengan maklumat yang tidak tepat boleh menyebabkan lebih banyak kemudaratan berbanding kebaikan.
Kesimpulannya, dakwaan bahawa Dakwah adalah satu-satunya cara untuk menyempurnakan Iman adalah tidak berasas, berlebih-lebihan, dan bertentangan dengan ajaran Islam.
Dan Allah lebih mengetahui.
Ditandatangani oleh:
- Mufti Abdul Mannan Niazi
- Mufti Abdul Hameed Azad
- Mufti Muhammad Fazlul Ali
Darul Ifta, Jamia Darul Uloom Karachi
23 Mac 2025